Współpraca biznesu z samorządem i służbami – jak przygotować firmę na sytuacje nadzwyczajne?
Rozległa powódź odcina dojazd do zakładu produkcyjnego, awaria energetyczna unieruchamia centrum logistyczne, a pożar w sąsiednim obiekcie wymaga czasowego wstrzymania działalności. W takich okolicznościach decyzje podejmowane przez przedsiębiorstwo mogą wpływać nie tylko na jego pracowników, ale również na mieszkańców, lokalną infrastrukturę i działania służb ratunkowych. Współpraca biznesu z RCB, samorządem i innymi instytucjami publicznymi powinna być więc odpowiednio przygotowana, zanim dojdzie do sytuacji nadzwyczajnej.
Kluczowe jest ustalenie, z kim firma powinna się kontaktować, jakie informacje może przekazywać i w jaki sposób jej zasoby mogą wspierać działania prowadzone przez właściwe organy.
Współpraca biznesu z RCB – od czego powinna zacząć firma?
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa pełni istotną funkcję w krajowym systemie zarządzania kryzysowego. Odpowiada m.in. za zapewnianie obiegu informacji między organami i strukturami zarządzania kryzysowego oraz wspiera działania na szczeblu centralnym. Nie oznacza to jednak, że każda firma powinna zgłaszać lokalne zagrożenia bezpośrednio do RCB. Polski system jest wieloszczeblowy, a za reagowanie na określonym obszarze odpowiadają właściwe organy administracji i służby.
Przedsiębiorstwo powinno przede wszystkim ustalić, które instytucje są właściwe dla jego lokalizacji i rodzaju działalności. W zależności od sytuacji mogą to być urząd gminy, starostwo, wojewódzkie lub powiatowe centrum zarządzania kryzysowego, Państwowa Straż Pożarna czy Policja. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia właściwą drogą pozostaje wezwanie pomocy przez numer alarmowy 112. Współpraca biznesu z RCB oznacza zatem również rozumienie systemu zarządzania kryzysowego i korzystanie z odpowiednich kanałów komunikacji, a nie próbę zastępowania lokalnych procedur kontaktem ze szczeblem centralnym.
Przeczytaj także: Szkolenia obrony cywilnej dla firm – obowiązki i ćwiczenia
Jaką rolę odgrywa samorząd podczas sytuacji nadzwyczajnych?
Ustawa z 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym określa zadania organów administracji odpowiedzialnych za zapobieganie sytuacjom kryzysowym, przygotowanie działań, reagowanie i usuwanie skutków zdarzeń. Na poziomie lokalnym ważną rolę pełnią wójt, burmistrz lub prezydent miasta oraz starosta, natomiast na szczeblu wojewódzkim – wojewoda. Każdy z tych organów działa w zakresie określonych prawem kompetencji.
Dla przedsiębiorcy oznacza to konieczność rozpoznania lokalnego otoczenia instytucjonalnego. Przykładowo zakład przemysłowy położony na obszarze zagrożonym powodzią powinien wiedzieć, gdzie uzyskać informacje o sytuacji hydrologicznej i decyzjach dotyczących ewakuacji. Z kolei firma logistyczna powinna uwzględniać możliwość zamknięcia dróg lub ograniczenia dostępu do określonych terenów. Wcześniejsze ustalenie właściwych kontaktów ułatwia podejmowanie decyzji, gdy zdarzenie wpływa jednocześnie na działalność przedsiębiorstwa i bezpieczeństwo lokalnej społeczności.
Obrona cywilna firmy – jakie obowiązki wynikają z nowych przepisów?
Istotne znaczenie ma ustawa z 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej, obowiązująca zasadniczo od 1 stycznia 2025 r. Przepisy określają organizację systemu ochrony ludności, zadania właściwych organów oraz zasady współpracy z podmiotami uczestniczącymi w ich realizacji. Ustawa przewiduje możliwość włączenia określonych przedsiębiorstw do systemu ochrony ludności, m.in. poprzez odpowiednie porozumienia lub decyzje wydawane na podstawie przepisów.
Nie oznacza to, że każda prywatna firma automatycznie staje się podmiotem ochrony ludności albo musi udostępniać swoje zasoby na każde żądanie. Zakres obowiązków zależy od przepisów, charakteru działalności i ewentualnego formalnego włączenia przedsiębiorstwa do systemu. Obrona cywilna firmy nie powinna być również utożsamiana wyłącznie z przygotowaniem na działania wojenne. W czasie pokoju podstawowe znaczenie mają zadania ochrony ludności, natomiast ustawa określa zasady przejścia do funkcjonowania systemu obrony cywilnej w warunkach wskazanych w przepisach.
Jak przygotować firmę do współpracy ze służbami ratunkowymi?
Podczas poważnego zdarzenia służby potrzebują przede wszystkim wiarygodnych informacji o sytuacji na miejscu. Jeśli w zakładzie dochodzi do pożaru, znaczenie ma nie tylko lokalizacja źródła zagrożenia, ale również liczba osób przebywających w obiekcie, dostęp do dróg pożarowych, rozmieszczenie niebezpiecznych substancji czy możliwość odłączenia określonych instalacji. Brak takich informacji może utrudniać prowadzenie działań ratowniczych.
Przedsiębiorstwo powinno zadbać o to, aby odpowiedzialne osoby znały zasady udzielania informacji służbom i potrafiły zapewnić dostęp do potrzebnej dokumentacji. Warto także ustalić, kto reprezentuje firmę na miejscu zdarzenia i kto może podejmować decyzje dotyczące infrastruktury. Współpraca ze służbami nie oznacza samodzielnego kierowania akcją ratowniczą. Zadaniem przedsiębiorstwa jest wspieranie działań właściwych organów, zapewnienie dostępu do informacji i wykonywanie poleceń wydawanych na odpowiedniej podstawie prawnej.
Jakie zasoby przedsiębiorstwa mogą wspierać działania publiczne?
Firmy dysponują infrastrukturą, sprzętem i kompetencjami, które w określonych sytuacjach mogą mieć znaczenie dla lokalnego systemu bezpieczeństwa. Przedsiębiorstwo transportowe posiada pojazdy, operator logistyczny dysponuje powierzchnią magazynową, a zarządca dużego obiektu może mieć dostęp do infrastruktury przydatnej podczas organizacji działań pomocowych. Nie oznacza to jednak, że wszystkie te zasoby są automatycznie dostępne dla administracji publicznej.
Jeżeli przedsiębiorstwo rozważa formalną współpracę w zakresie ochrony ludności, warto wcześniej ustalić, jakie możliwości rzeczywiście posiada i na jakich warunkach mogą zostać wykorzystane. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej przewiduje porozumienia określające m.in. zakres zadań, zasady finansowania, dostępność zasobów i dyspozycyjność personelu. Takie rozwiązanie pozwala uniknąć deklarowania pomocy, której firma nie będzie w stanie zapewnić bez zagrożenia własnego funkcjonowania.
Partnerstwo publiczno-prywatne a współpraca podczas kryzysu
Pojęcie partnerstwa publiczno-prywatnego bywa wykorzystywane do opisywania każdej współpracy przedsiębiorstw z administracją. Z prawnego punktu widzenia wymaga jednak większej precyzji. Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym reguluje wspólną realizację przedsięwzięć opartą na podziale zadań i ryzyk pomiędzy podmiotem publicznym a partnerem prywatnym.
Nie każde porozumienie dotyczące bezpieczeństwa lub udostępnienia zasobów stanowi więc PPP w rozumieniu tej ustawy. Przedsiębiorstwo może współpracować z samorządem na podstawie innych przepisów, umów czy porozumień. Formalne partnerstwo publiczno-prywatne może natomiast znaleźć zastosowanie przy odpowiednio zaplanowanych przedsięwzięciach infrastrukturalnych lub usługowych, jeżeli spełniają one wymagania ustawowe. Rozróżnienie tych form współpracy ma znaczenie dla podziału odpowiedzialności, finansowania i sposobu realizacji zadań.
Jak przygotować procedury współdziałania z jednostkami publicznymi?
Największym błędem organizacyjnym jest zakładanie, że podczas kryzysu wszystkie potrzebne ustalenia uda się przeprowadzić telefonicznie. Gdy jednocześnie dochodzi do przerw w dostawie energii, utrudnień komunikacyjnych i konieczności zabezpieczenia pracowników, czas na uzgadnianie podstawowych zasad współpracy jest ograniczony.
Przygotowanie firmy powinno obejmować:
- ustalenie właściwych organów administracji i lokalnych centrów zarządzania kryzysowego;
- wyznaczenie osób odpowiedzialnych za kontakt ze służbami oraz ich zastępców;
- określenie informacji o obiekcie, które mogą być potrzebne podczas interwencji;
- sprawdzenie dostępności zasobów, które firma mogłaby udostępnić na podstawie odpowiednich ustaleń;
- przygotowanie alternatywnych kanałów łączności i zasad dokumentowania decyzji;
- uwzględnienie współpracy z instytucjami publicznymi w ćwiczeniach organizacyjnych.
Procedury powinny odpowiadać skali i charakterowi działalności. W niewielkim przedsiębiorstwie wystarczające może być wskazanie osób kontaktowych i sposobu udostępniania podstawowych informacji. Duży zakład przemysłowy może natomiast potrzebować bardziej szczegółowych uzgodnień dotyczących infrastruktury, dostępu służb oraz współpracy z administracją lokalną.
Wymiana informacji musi być szybka, ale również odpowiedzialna
Podczas sytuacji nadzwyczajnych informacje zmieniają się bardzo szybko. Przedsiębiorstwo może otrzymywać komunikaty od administracji, służb, dostawców infrastruktury i własnych pracowników. Jeśli nie zostanie ustalone, kto odpowiada za ich weryfikację, łatwo o sprzeczne decyzje lub przekazywanie niepotwierdzonych wiadomości.
Firma powinna wyznaczyć źródła informacji, sposób ich potwierdzania oraz zasady kontaktu z właściwymi instytucjami. Szczególnej ostrożności wymaga udostępnianie danych osobowych, informacji o infrastrukturze i szczegółów zabezpieczeń obiektu. Współpraca ze służbami musi uwzględniać odpowiednie podstawy prawne i zasadę przekazywania informacji niezbędnych do realizacji określonego zadania. Ważne jest również rozróżnienie oficjalnych komunikatów administracji od wewnętrznych decyzji przedsiębiorstwa.
W Seris Konsalnet wspieramy przygotowanie obiektów do współdziałania ze służbami
W Seris Konsalnet oferujemy audyty bezpieczeństwa, ochronę fizyczną, monitoring oraz systemy zabezpieczeń technicznych. W ramach audytów analizujemy organizację ochrony, procedury, infrastrukturę i istniejące zabezpieczenia, identyfikując obszary wymagające poprawy. Takie działania mogą pomóc przedsiębiorstwu ocenić, czy jego obiekt jest odpowiednio przygotowany na zdarzenia wymagające współpracy z jednostkami publicznymi.
Szczególne znaczenie ma określenie zasad dostępu służb do obiektu, organizacji ochrony podczas interwencji oraz przekazywania informacji o zagrożeniach. Możemy wspierać firmy w przygotowaniu tych elementów od strony bezpieczeństwa obiektowego, nie zastępując przy tym organów zarządzania kryzysowego ani nie przejmując ich ustawowych kompetencji. Dobrze przygotowana organizacja ochrony ułatwia współdziałanie z Policją, Państwową Strażą Pożarną i innymi właściwymi służbami.
Podsumowanie – współpraca z administracją zaczyna się przed kryzysem
Współpraca biznesu z RCB, samorządem i służbami wymaga znajomości kompetencji poszczególnych instytucji, przygotowania kanałów kontaktu oraz jasnego podziału odpowiedzialności. Przedsiębiorstwo powinno wiedzieć, jakie informacje może przekazywać, jakie zasoby pozostają w jego dyspozycji i kiedy konieczne jest formalne uzgodnienie zasad współdziałania. Istotne jest także rozróżnienie dobrowolnej współpracy od obowiązków wynikających z przepisów o ochronie ludności i obronie cywilnej.
W Seris Konsalnet możemy wspierać przedsiębiorstwa poprzez audyty bezpieczeństwa, ochronę fizyczną i rozwiązania techniczne, które pomagają przygotować obiekty na sytuacje nadzwyczajne. Im lepiej określone są procedury i odpowiedzialność przed wystąpieniem zagrożenia, tym łatwiej firmie współpracować z właściwymi służbami i ograniczać skutki zdarzenia dla ludzi, infrastruktury oraz działalności przedsiębiorstwa.